Altın Bankacılığı/Mustafa ERDOĞAN

Bankaların son günlerde artan altın toplama reklamlarını görmüşsünüzdür. Etrafımdaki bazı kişilerden “bu işin aslı astarı nedir?” diye birtakım sorular aldım. Kısaca özetleyeyim…

Altın bankacılığı en geniş anlamıyla, “yastık altı” tabir ettiğimiz altın tasarruflarını, kaydi hale getirmektir. Bu dönüşüm iki türlü gerçekleştiriliyor:

1)Fiziki altınını kaydi hale getirerek,

2)Vadeli, vadesiz, cari, katılım hesapları ve kıymetli maden fonları vs. aracılığıyla nakit paranın bu kaydi enstrümanlara yönelmesini sağlayarak

1.seçenekte, Elifsu Teyzemiz (artık postmodern isimler revaçta!) toplam ağırlığı bir kilo olan  yüzük, bilezik, tam, cumhuriyet, Reşat altını vs. gibi yastık altında sakladığı altınlarını, bankaların bağıra bağıra ilan ettiği altın toplama günlerinde ilgili şubeye götürür.
Şubede o günlere mahsus İstanbul Altın Rafinerisi uzmanı bulunmaktadır. Elifsu Teyze’nin altınları, uzman tarafından kontrol edilir, tartılır ve teslim alınır. Altının saflığından dolayı 1 kg altın, 995 gr olarak Elifsu Teyze’ye açılan hesaba yatırılır. Elifsu Teyze dilerse, bu altınları vadeli/katılma hesaplarında değerlendirerek bir yıl sonunda yaklaşık 20 gr altın gibi bir getiri elde edebilir. (Not 1: Fiziki altının saflığı %99,5, bankaların kayda aldığının %100’dür fark buradan kaynaklanıyor. Paniğe gerek yok)(Not 2: Ayrıca Kuveyt Türk’ün bu karşıklığı gidermek için sistem entegrasyonu yaparak, piyasayla aynı saflık oranına geçtiğini öğrendim. KT çalışanları A. Ağlar ve H. Küçük’e teşekkür ederim).

Burada Elifsu Teyze’nin kazancı çalınma riskinden korunmak ve vadeli hesap açarsa ilave getiri elde etmek olacaktır. Bunlar dışında altın fiyatları arttıkça, Elifsu Teyze’nin yatırımı değer kazanacak; düştükçe değer kaybedecektir. Tıpkı fiziki altınlarda olduğu gibi…Bu noktadan bakıldığında evde sakladığı altınlarla arada bir fark yok.

Diyelim ki, 3 ay sonra Elifsu Teyze’nin canı sıkıldı ve 1 kilo altınını külçe olarak geri almak istedi. Banka, Elifsu Teyze’nin altınını geri nasıl verecek? Bankalar, bu işi için yüklü miktarda fiziki altın kasalarında tutmuyorlar. 100 gr a kadar olanları şubelerde mevcutsa, (makul bir basım maliyeti ödeyerek) alıyorsunuz. 1 kg altın için de bir gün önceden şubeye bildiriyorsunuz; onlarda İstanbul Altın Rafinerisi’nden talep ediyor. Tabii burada bu altının taşıma maliyeti devreye giriyor. Bu 1 kg altının fiziki teslimi için Elifsu Teyze’den 100 TL civarında bir ücret alacaklardır.

2. seçenekte ise, bankalar kıymetli maden (altın vs.) finansal enstrümanlarını satarak, yatırımını bu alanda değerlendirmek isteyenleri finans sistemine dahil ediyor. (İAR) İstanbul Altın Rafinerisi‘nin özel ürettiği 1, 2.5, 5, 10 gr gibi altınları para karşılığı bankalardan alabilir; bankalarda bozdurabilirsiniz (yalnızca İAR sertifikalı altınları tabii ki). Örneğin Kuveyt Türk ATM’lerinden bu sertifikalı altınları alabilirsiniz (bozuk para haznesinden geliyor). Ayrıca yine Kuveyt Türk ve Denizbank’ın nikah dairelerine koydukları sertifikalı altın makinelerinden kredi kartıyla bu altınları alıp, kısa yoldan nikaha katılabilirsiniz!

Vatandaşa doğrudan katıkısı yukarıdaki gibiyken, bankalar ve devlet buradan ne gibi bir şey umuyor? (Yazının bundan sonrası işin teori kısmı… Vaatndaşa, mala, davara bir faydası olmayabilir efendim…)

Türkiye’de geleneksel tasarruf araçları, nakit (para), gayrimenkul ve altındır.

Bunların içinde nakit para finans sisteminin temel unsurudur.Vadeli, vadesiz tasarruf hesaplarıyla bankalara kaynak yaratılır. Aynı zamanda piyasada dolaşımda kullanılarak piyasa canlılığı sağlanır.

İkinci sırada yer alan gayrimenkul yatırımları da durgun dönemlerde piyasadan paranın çekilmesi anlamına gelir. Bu yüzden GYO’lar (gayrimenkul yatırım ortaklıkları) teşvik edilmekte ve gayrimenkulleri menkulleştirme çalışmaları yapılmıştır. Gerçekten de gelişmiş ülkeler gayrimenkullerini menkulleştirmiştir. Ancak bizim gibi büyümekte olan  ülkeler için ekonomik durgunluğun yaşanmadığı dönemlerde taahhüt(inşaat) sektörü ve gayrimenkul yatırımları (arsa dışı, ev işyeri gibi) üretimi ve istihdamı artırarak büyüme için motor görevi görür.Özetle bu alanda menkulleştirme çabalarının elzem olduğu aşikardır. Ancak gayrimenkul, bireyler için iyi bir yatırım aracı ve büyüme yönünde faydaları olan bir tasarruf unsurudur.

Üçüncü sırada, kıymetli madenler ve özel olarak altın gelmektedir.  işte devletin ve bankaların gözünü diktiği güncel tasarruf enstrümanı budur. Geleneksel altın yatırımları, “yastık altı” tabir ettiğimiz türden olduğu için finans sistemine en zararlı yatırım aracıdır.

Ayrıca Türkiye’nin altın ithalatı, ihracatından çok fazladır. Bu sebeple her yıl milyarlarca doları yurt dışına göndererek altın alıyor ve ekseriyetini yastık altına atıyoruz. Böylece ekonomiyi önemli bir tasarruf aracının çarpan etkisinden mahrum bırakmış oluyoruz.

Artan cari açık ve onun tetikleyicilerinden olan tasarruf oranını artırmak için devlet çeşitli teşvikler verdi. Bunlardan en önemlisi bankaların (TCMB) Merkez Bankasında tutmakla yükümlü olduğu zorunlu karşılıklar alanında yaşandı.  Türk Lirası (TL) yükümlülüklerde zorunlu karşılıkların altın olarak tutulabilecek kısmını Mart ayında  yüzde 10’dan yüzde 20’ye; Haziran ayında ise %25’e getirildi. Bankalar, atıl olarak TCMB’de duran Türk Lirası fonlar yerine artık daha fazla altın koyabilecekler.
Yani, TCMB’de tutmak zorunda oldukları toplam TL tutarının 4’te 1’ini altınla ikame edebilecekler.

Bu şekilde toplanan altın kadar piyasaya TL girecektir. Bankalar hem yeni bir mevduat aracı kazanmış olacaklar; hem de atıl bekleyen nakdi fonlarını TCMB’den geri almış olacaklardır. Bankalar şu anda TCMB nezdinde Türk lirası zorunlu karşılıkları için 10.5 milyar lira değerinde 110 ton altın tutuyor. Son artışla beraber bankaların zorunlu karşılık olarak bıraktıkları altının TL karşılığı 14 milyar (TL’ye) kadar yükselebilecek. BDDK verileri bize altın depo hesaplarının son bir yılda 4 milyar TL’den 16 milyar TL değerine eriştiğini gösteriyor. Altın bankacılığı pazarı kendini dörde! katlamış gördüğünüz üzere.

Devletse, bu piyasa canlanmasından daha fazla vergi elde edecektir. Ayrıca, tasarrufun kaydi hale gelmesiyle azalacak olan ithalatla birlikte cari açık da azalacaktır. Son yıllarda %12 gibi düşük bir orana gelen (iç)tasarruf/GSMH oranı da bu şekilde daha doğru hesaplanacak, tasarruf kolaylığı dolayısıyla da artış gösterecektir. (Not 3:İç tasarruf=GSMH-Toplam tüketim)

Bu bakir alanın farkına varan bankalar yılladır yatırım yapmaktaydı. İlk olarak Kuveyt Türk, ardından TEB, Denizbank sonrasındaysa Garanti, İş Bankası, Halk Bank gibi büyük konvansiyonel bankalar bu alana el attı.

Erken davranan ilk iki banka kendi klasmanlarında sıçrama yapma şansı elde etti. Katılım bankalarında altın bankacılığı alanında 1. olan Kuveyt Türk, bu sayede (katılım bankaları arasında) genel mevduat pazar payında 3. sıradan, 2. sıraya çıktı. Kısa bir süre içerisinde iyice yaklaştığı Bank Asya’yı geçerek 1. sıraya oturması bekleniyor. Bank Asya‘nın son günlerdeki altın bankacılığı atağını bu kapsamda değerlendirmek lazım.

Altın kredisi kullandırımındaysa, %35’lik payıyla TEB tüm bankalar arasında 1. sıraya yerleşti. ‘Niş’ alan yakalayan orta boy bir bankanın, devlere kafa tutabilmesine iyi bir örnek olmuştur bu olay.

Özetle, Türkiye’nin kronikleşen iç tasarruf ve cari açık gibi iki sorununa ilaç olabilecek yastık altı altın yatırımlarını, sisteme kazandırmak için alacağı çok yol var. İyi bir başlangıç yapıldı ama dediğim gibi: “Oyun daha yeni başlıyor”.

Reklamlar

3 responses »

  1. mustafakartal84 dedi ki:

    Mustafa Bey,
    Altın ile ilgili konunun dış ticaret ve ekonomiye katkılarını da içeren bu detaylı yazınız için tşk.ler. Gayet sade ve açıklayıcı bir yazı olmuş.

  2. A.Ağlar dedi ki:

    Bilgilendirici bir yazı, araştırma ve analiz için teşekkürler.

  3. Huseyin dedi ki:

    Mustafa Bey

    Altin ve bankalarin altina olan son zamanlardaki ilgisiyle ilgili derinlemesine ,sade ve bir o kadar da anlasilir yaziniz icin tesekkur ederim… Cok bilgilendirici bir yazi olmus

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s