Ben güzele güzel demem; güzel göze hoş gelmeyince…/Mustafa ERDOĞAN

Yıllar önce bir “Yeşilçam” filminde izlemiştim… Sezercik (Sezer İnanoğlu), annesini oynayan Perihan Savaş’a güzel kelimesini “gözel”  şeklinde telaffuz ettiği için kızıyordu. Modernleşmesini kılık,kıyafet üzerine kurmuş bir toplum için köylülüğü aşağılamak o dönemler için çok da yadırganacak bir yaklaşım değildi.

Ancak hep aklımda kalan sorulardan biridir, “güzel” kelimesinin kökeni. Güzel nedir, neye güzel diyoruz biz?

Şaşırtıcı biçimde “güzel”in “gözel” kelimesinin bozulmuş hali olduğunu öğrendim. Beni şaşırtan, filmdeki didaktik bakışın yanlışlanması değil tabii ki…

“Göz-el” kelimesinden türemesi bize, gözümüzle gördüklerimize “güzel” dediğimizi gösteriyor. Bir kelime, toplumsal bakışı ancak bu kadar yansıtır.

Aradan geçen bunca yıla karşın hala ‘güzellik yarışmaları’ ülkemiz gündeminde belirleyici bir yer tutabiliyor. Zaten kadınlar, tüm erkeklerin ve hem cinslerinin gözünde ‘göründükleri’ kadar iyi ve güzeller.

Tabii ki, yediğimiz yemekten, ibadet ettiğimiz mekanlara kadar dış görünüş hayatımızın ayrılmaz bir parçası… Ancak karşımızdaki bir  de kadın oldu mu, güzel olup olmadığına “göz”ümüzle iki saniyede karar veririz değil mi?

Merakım durmadı diğer toplumları merak ettim. Acaba onlar neye güzel diyordu? Özellikle “kadın”ı tasvir ederken “güzel” yerine hangi kelimeyi kullanıyordu?

Almanca da “schön” kelimesi kullanılıyor. Kelime kökeniyse İngilizcedeki sheen(parıltı), scene(manzara)’dan geliyor. Benzer şekilde aynı kökten, Flamanca schoon, Danca skjon, İsveççe skön vd… kullanılıyor.

Gördüğümüz üzere yalnız değiliz. Diğer bir çok ülkede gözüne hoş gelene güzel diyor.

Arapçada güzel kadın anlamında cemile kullanılıyor. Güzelliği ifade eden cemil(e), latif(e) gibi kelimeler aynı zamanda Allah’ın sıfatlarından. Allah’ın bu sıfatlarının yeryüzündeki yansıması olarak görülmüş güzellik kavramı. Bir bütün olarak, kusursuzluğu anlatıyor…

Ancak en çok hoşuma giden (İran)Farsça’daki “dilber” kelimesi oldu. Haklısınız, Osmanlıca’nın, Farsça’dan çokça etkilenmesinden dolayı bu kelime bize yabancı değil. Dilber anlam olarak güzel kadın demek. Kelime kökenine(etimolojisine) baktığımızda, “gönle ferahlık veren” anlamına geliyor. Belki zengin edebiyatından belki de insanlarının gönül gözünün açık olmasından bu kelimeyi kullanıyorlardır. Kim bilir? Ancak herkesin gözüyle bakıp güzel dediği kadına, gönlüyle bakıp, dilber diyenlerin bir yerlerde bir fark bulundurdukları muhakkaktır.

Çözülmesi kolay olmayan, toplumsal kültürün kodlanmış biçimleriKelimeler ve kadınlar

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s