1946’da bağımsızlığını kazanan Suriye’nin ilk devlet başkanı Türk kökenli Şükrü El-Kuvvetli‘dir. 3 yıl başkanlık yapan Kuvvetli’yi, bir darbe ile deviren El-Zaim Suriye’yi (yaklaşık 20 yıl sürecek) “erken kalkanın darbe yaptığı” bir ülke haline getirdi. Bu yüzden Suriye 2. Dünya Savaşı sonrası yıllarını iktidar çalkantılarıyla geçirdi ve darbeler, değişen devlet başkanları ülkenin değişmez kaderi oldu. (El Kuvvetli’yi El Zaim, El Zaim’i El Hannavi, El Hannavi’yi Edip Çiçek devirmiştir. Daha sonra halk oyuyla El Kuvvetli yeniden başkan oldu. Ülkeyi Mısır’la birleştirdi. O dönemde Nasır ülkeye hükmetti. 1961’de darbe sonucu askerler Nazım El Kudsi’yi Cumhurbaşkanı yaptılar. 70’teki Hafız Esad darbesine kadar ülkede iktidar bu şekilde el değiştirdi). 

İşin esası bu ülkenin kuruluşu da tıpkı şimdiki siyasi durumu gibi dış devletlerin denge savaşıyla gerçekleşti.

Filmi geriye saralım… 2.Dünya Savaşı bitmişti. Soğuk Savaş yıllarının güç dengeleri yeni yeni oluşmaktaydı. Sovyetler, Türkiye’den Kars, Ardahan ve Boğazlar’da üs isterken; İran’dan da kuzeydeki verimli petrol yataklarını talep etmişti. Bu olayların da tetiklemesiyle Ortadoğu’nun 2 büyük devleti İran ve Türkiye, 2. Dünya Savaşı sonrasında kendilerine ağuşunu açan ABD’ye koşmuştur. İran, Şah rejimiyle; Türkiye’de çok partili rejimle Batı ile bütünleşmeye çalışmıştır. Yakın tarihte olduğu gibi Batı 3 büyük ülkeden, 2’sini sistem içine çekmiş, diğerini dışarıda bırakmıştır. Bu yıllarda sistem içi ülkeler İran ve Türkiye; sistem dışı kalansa Mısır’dı. (İran Devrimi sonrası Tahran, sistem dışına çıkacak; Kahire, Mübarek rejimiyle Batı sistemine entegre olacaktı.)

A kategorisindeki 3 büyük ülkeden sonra B kategorisindeki 2. üç büyük ülke de benzeri bir dağılım sergilemişti. O yıllarda Suriye ve Suudi Arabistan, Mısır gibi daha bağımsızlık yanlısı politikalar izlerken; Irak, ABD-İngiltere(Türkiye-İran) paktına dahil olmuştu.

Menderes, 55 yılında Suriye’yi bu pakta dahil etme amaçlı bir Suriye gezisi yapınca bu Sovyetler tarafından ve Arap milliyetçilerince soğuk karşılandı. Ziyaret tam tersi bir amaca hizmet etmiş. Suriye ve Türkiye sonraki süreçte birbirlerine nota vermeye başlamıştı. Bu süreç Mısır ve Suriye’nin birleşerek oluşturdukları 1958’te Birleşik Arap Cumhuriyeti’ne kadar gidecekti. (Suriye’nin başında 55-58 arası yine Şükrü Kuvvetli vardı. Birleşik Arap Cumhuriyeti’nin kurulduğu yıl, 58’de, Irak’ta darbe olacak ve Irak, Mısır/Sovyet tarafına geçecek; bunu dengelemek için karşı saftaki Suudi Arabistan İran-Türkiye/Batı safına geçecekti.)

Birleşik devletin başkanlığına Arap milliyetçilerinin taçsız kralı, Sovyet yanlısı Mısır Devlet başkanı Cemal Abdülnasır geçti. Mısır’da ve Arap aleminde Nasır fırtınası çok uzun yıllar daha devam edecek olmasına rağmen, kurulan bu birleşik devlet 61’de tekrardan ayrılmış, Nasır bu ayrılığı gerici Arap ülkelerine bağlamıştı.

Suriye’de 1963’te Sovyet yanlısı Baas partisi darbeyle yönetimi ele geçdi. Bu darbenin önemli figürlerinden olan Hafız Esad Hava Kuvvetleri komutanlığına getirilmişti. Daha sonraları Milli Savunma Bakanlığı’nı ve Genelkurmay Başkanlığı’nı da ukdesine alacak olan Esad, partinin en önemli adamlarından biri ancak lideri değildi. Baas partisi içerisinde 2 büyük fraksiyon vardı. Eski Muhafızlar akımına Mişel Eflak, Salahaddin el-Bitar ve Sünni General Emin Hafız öncülük ediyordu. Suriye’de sosyalist politikalara ve Sovyetler Birliği ile yakın işbirliğine öncelik veren ikinci grup ise Salah Cedid, Muhammed Ümran ve Hafız Esad gibi Arap Alevisi subaylardan oluşuyordu.

1966’da bir darbe daha olacaktı Suriye’de ve azınlık subaylarının oluşturduğu 2. akım, 1. akımı tasfiye etti. Bu darbe sırasında Hava Kuvvetleri Komutanı Hafız Esed, Milli Savunma Bakanı olacaktı). Ülkenin sözde devlet başkanı bir sünni Müslümandı ama gerçek lider 66-70 arasında Alevi general Salah Cedid idi. Sosyalist Cedid ülkesini iyiden iyiye Sovyetlere yaklaştırmıştı. Cedid, askeriyeyi Hafız Esed’e emanet etmiş, kendisi de parti aracılığıyla ülkeyi yönetiyordu. Bu arada 67’de İsrail ile olan savaşta stratejik Golan tepelerini kaybeden Suriye’nin o sıradaki Savunma Bakanı Hafız Esad, yenilgiden sivilleri sorumlu tutuyor ve ordu içerisinde Sünni subayları görevden alarak kendine yakın Nusayri subayları göreve getiriyordu.

1970’te Hafız Esad, tarihe “Harekeyi Tashihiye (düzeltici hareket)” olarak geçen darbe ile, Salah Cedid’i de devirerek yönetime el koydu. İlginçtir, Hafız Esad bu darbeyi gerçekleştirirken, başta ABD olmak üzere Batı’dan büyük destek gördü. Yayılan enformasyona göre Hafız Esad, Cedid kadar ‘sosyalist ve Sovyet yanlısı’ değildi. Batı, ‘ılımlı’ bulduğu Hafız’a destek vermişti. Böylece Hafız Esad, neredeyse kansız bir şekilde ülkeye el koymuştu. Ülkedeki müslümanların gazını almak için Cedid’in kullandığı aşırı laik jargonu yumuşatmış söylemlerine bir miktar dini içerikli söz yerleştirmişti. Ancak bu sözde yakınlaşma çok uzun sürmedi; ülkedeki en büyük muhalif grup olan Sünni, Müslüman Kardeşlerin ( İhvan’ül Müslimin) 82’deki direnişi kanlı şekilde bastırıldı.

Hulasa, 1949-70 arası birçok darbeye sahne olan Suriye’de artık darbeler dönemi kapanmıştı. Ülke artık “Esadi Suriye Krallığı” olarak tanımlanabilirdi. 30 yıl sürecek olan Hafız Esad dönemi yeni başlamaktaydı…

SURİYE’YE DAİR : 1-Kimlik ve Mezhep Farklılıkları/Mustafa ERDOĞAN
SURİYE’YE DAİR : 2-Osmanlı’nın Elinden Çıkışı ve Fransız Mandası Dönemi/Mustafa ERDOĞAN
SURİYE’YE DAİR : 3-Soğuk Savaş Sonrası, Hafız Esad Darbesi/Mustafa ERDOĞAN
SURİYE’YE DAİR : 4- Hafız Esad Dönemi/Mustafa ERDOĞAN
SURİYE’YE DAİR : 5- Son Nefeste Doktora Emanet: Beşşar Esad Dönemi/Mustafa ERDOĞAN
SURİYE’YE DAİR : 6- Jeostrateji Tahterevallisi Üstünde / Mustafa ERDOĞAN
SURİYE’YE DAİR : 7- Esad Sonrası Korkunun Adı: İslam / Mustafa Erdoğan
———————————————————

*Anket:Türkiye, Suriye konusunda nasıl bir yol izlemeli? http://poll.fm/3kpqp

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s